Rurka Prandtla czy termoanemometr do pomiaru w kanałach wentylacyjnych

Do większości kanałów w budynkach mieszkalnych i biurowych kupisz termoanemometr z teleskopową sondą, bo działa od około 0,1 m/s, ma pamięć wyników i nie wymaga przeliczeń. Rurka Prandtla z mikromanometrem wygrywa przy wyższych prędkościach, w brudnym powietrzu i wtedy, gdy potrzebujesz pomiaru wzorcowego bez sondy elektronicznej. Poniżej konkretne różnice, które decydują przy zakupie, oraz sytuacje, w których jeden przyrząd nie wystarczy.

Jak mierzy każdy z tych przyrządów

Rurka Prandtla (zwana też rurką Pitota ze zwróconym otworem statycznym) nie mierzy prędkości, tylko różnicę ciśnień. Mikromanometr pokazuje ciśnienie dynamiczne w paskalach, a prędkość liczysz ze wzoru, uwzględniając gęstość powietrza. Większość nowoczesnych mikromanometrów robi to sama i podaje wynik w metrach na sekundę.

Termoanemometr ma rozgrzany element, który chłodzi się w strumieniu powietrza. Z szybkości chłodzenia przyrząd wyznacza prędkość i kompensuje temperaturę. Sonda jest cienka, więc mieści się w małym otworze pomiarowym.

Zakres, w którym każdy się sprawdza

Przy niskich prędkościach różnica ciśnień jest bardzo mała. Dla 1 m/s ciśnienie dynamiczne wynosi około 0,6 Pa, a dla 2 m/s około 2,4 Pa. Mikromanometr musi więc mieć rozdzielczość rzędu dziesiątych części paskala, żeby wynik był sensowny. Termoanemometr w tym zakresie jest zwykle dokładniejszy i szybszy w użyciu.

Od kilku metrów na sekundę rurka Prandtla zaczyna być wygodna, a przy 10 m/s i więcej, czyli w kanałach przemysłowych i w głównych magistralach, jest tradycyjnym wyborem. Ciśnienie dynamiczne jest wtedy wystarczająco duże, by odczyt był stabilny, a element pomiarowy nie zabrudza się i nie wymaga czyszczenia.

Kurz, wilgoć i tłuszcz

Sondę termoanemometru zabrudza kurz, a w kanałach okapowych tłuszcz. Zabrudzony czujnik zaniża wynik, zanim to zauważysz. Rurka Prandtla ma otwory, które można przedmuchać lub przeczyścić, i nie zmienia charakterystyki po zabrudzeniu tak łatwo. Jeśli pracujesz głównie w kuchniach zbiorowych, w zakładach z pyłem albo w wywiewach technologicznych, wybierz rurkę lub miej ją jako drugi przyrząd.

Siatka punktów pomiarowych

Niezależnie od przyrządu przepływ w kanale wyznaczasz z siatki punktów w przekroju, a nie z jednego odczytu. Prędkość przy ściance jest mniejsza niż w osi. W kanale okrągłym stosuje się podział na pierścienie, w prostokątnym na równe pola. Przyrząd z funkcją średniej z wielu punktów oszczędza notowanie i ogranicza pomyłki. Mikromanometry cyfrowe mają ją często w standardzie, w prostszych termoanemometrach trzeba kupić model z pamięcią.

Przy rurce Prandtla ważne jest też ustawienie wzdłuż osi kanału. Odchylenie o kilkanaście stopni zaniża odczyt. Sonda termoanemometru jest mniej wrażliwa na kąt, ale wymaga prostego odcinka przed i za miejscem pomiaru, podobnie jak rurka.

Koszt całego zestawu, nie samego przyrządu

Pytanie o cenę ma sens dopiero, gdy porównujesz kompletne zestawy. Przy rurce liczysz mikromanometr, rurkę o właściwej długości, węże, walizkę i świadectwo wzorcowania. Przy termoanemometrze sondę, uchwyt, walizkę, kabel lub moduł do eksportu, oprogramowanie i świadectwo. Szczegółowo o składnikach ceny piszemy w artykule o tym, od czego zależy cena termoanemometru.

Zwykle prostszy zestaw z rurką bywa tańszy w zakupie, ale droższy w pracy, bo każdy punkt wymaga dłuższego ustawienia i odczytu. Przy kilkunastu obiektach w miesiącu robi to różnicę w godzinach.

Wzorcowanie i protokół

Do protokołu odbioru potrzebujesz świadectwa wzorcowania przyrządu. Mikromanometr wzorcuje się w punktach ciśnienia, termoanemometr w punktach prędkości. Zapytaj sprzedawcę, w jakich punktach zakresu zostało wykonane i ile kosztuje następne. Pełna lista rzeczy, o które zapyta odbierający, jest w artykule o termoanemometrze do protokołu pomiarowego wentylacji.

Który przyrząd dla kogo

Sytuacja	Lepszy wybór
Rekuperacja w domu, kanały do 200 mm, 1 do 5 m/s	Termoanemometr z sondą teleskopową
Serwis wielu biur, uruchomienia kratek i nawiewników	Termoanemometr z pamięcią lub lej pomiarowy
Magistrale i kanały przemysłowe, powyżej 10 m/s	Rurka Prandtla z mikromanometrem
Wywiewy z kuchni, pyły, tłuszcz	Rurka Prandtla
Jeden przyrząd do wszystkiego	Termoanemometr, a rurka jako drugi w razie potrzeby

Czy jeden przyrząd wystarczy

Jeśli wykonujesz głównie odbiory instalacji mieszkaniowych i biurowych, tak, wystarczy termoanemometr. Jeśli obsługujesz też obiekty przemysłowe albo kuchnie zbiorowe, rozsądnie jest mieć rurkę jako uzupełnienie. Nie kupuj od razu obu. Zacznij od przyrządu, który pokryje większość twoich zleceń, i dokup drugi, gdy pierwsze zlecenie wyjdzie poza jego zakres.

Najczęstsze błędy przy zakupie

Pierwszy to kupno przyrządu o zakresie dobranym pod największą prędkość, a nie pod tę, którą mierzysz najczęściej. Skrzydełkowy lub rurka z mikromanometrem o zakresie do 40 m/s będzie niedokładna przy 1,5 m/s w kanale rekuperacji, a to właśnie tam pracuje większość instalatorów.

Drugi to pominięcie długości sondy. Teleskopowa sonda do 1 m jest wygodna w kanałach do 400 mm, ale w kanale o szerokości 800 mm nie dosięgniesz do drugiej ścianki. Przed zakupem zmierz największy przekrój, jaki spotykasz, i zapytaj sprzedawcę o maksymalny zasięg sondy oraz o to, czy ma skalę głębokości zanurzenia.

Trzeci to brak otworów pomiarowych. Przyrząd jest tylko połową zadania, bo kanał trzeba nawiercić i zaślepić. Zapytaj sprzedawcę o zatyczki pasujące do średnicy sondy albo kup je razem z zestawem, żeby po pomiarach nie zostawiać nieszczelności.

Czwarty to ignorowanie temperatury i ciśnienia. Gęstość powietrza zmienia się z temperaturą, więc przyrząd bez kompensacji pokazuje błąd, który przy dużej różnicy temperatur w kanale nawiewnym zimą i latem potrafi przekroczyć kilka procent. Mikromanometry cyfrowe i lepsze termoanemometry kompensują to automatycznie, a w prostych modelach trzeba wpisać gęstość ręcznie.

Co sprawdzić przed odbiorem przesyłki

Przy odbiorze zestawu sprawdź zgodność numeru fabrycznego ze świadectwem wzorcowania i datę wzorcowania. Wykonaj odczyt w pomieszczeniu bez ruchu powietrza, gdzie wynik powinien być bliski zera, i drugi przy znanym przepływie, na przykład przy kratce z wcześniej zmierzonym wydatkiem. Jeśli odczyty się rozchodzą, zgłoś to sprzedawcy od razu, zanim przyrząd trafi do protokołu pierwszego obiektu.

Jak kupić bez przepłacania

Opisz, jakie kanały mierzysz, w jakim zakresie prędkości i czy potrzebujesz świadectwa. Na stronie anemometr do kanałów wentylacyjnych robisz to raz, a odpowiedzi od sprzedawców z ceną, dokumentami i terminem przychodzą na twój adres e-mail. Dla serwisów obsługujących wiele obiektów jest też strona anemometr dla serwisu HVAC.

Na koniec praktyczna uwaga o pomiarach pod sufitem hal i w szybach technicznych. Dojście do otworów pomiarowych często wymaga podnośnika, a krótki wynajem podnośnika koszowego z operatorem bywa tańszy niż stawianie rusztowania na jeden dzień pomiarów.